Skip Navigation LinksAnaSayfa > Birimler > Kars Şube Müdürlüğü > Kars Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları

SARIKAMIŞ-KAĞIZMAN YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHASI

 

JEOLOJİK YAPI

 Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Anatolid-Torid tektonik birliğinin doğu ucunda, Aras nehrinin güneyinde yer almaktadır. Çalışma sahasının litostratigrafik birimlerine bakacak olursak; YHGS’sının tamamına yakınında Üst Kretase yaşlı ofiyolitik birimler yüzeylenmektedir. Bu birimler, yörede çalıĢan araĢtırmacılar tarafından farklı adlarla anılmıĢlardır. Kağızman Karmaşığı, Kazıkkaya Ofiyolitleri isimleri bu alanda  yüzeyleyen kayalar için kullanılan isimlerdir. YHGS içerisinde yüzeyleme veren Üst Kretase yaşlı ofiyolitik kayaçların genel özellikleri MTA ve Tüysüz (1993)’ün çalışmalarından derlenmiştir. Üst Kretase yaşlı ofiyolitik birimler serpantinit, gabro ve bazalttan oluşan eksikli bir ofiyolit dizilimi şeklinde veya serpantinit, harzburjit, gabro, bazalt ve kireçtaşları bloklarının piroklastik ve epiklastik bir matriks içinde yer aldığı bir melanj özelliğindedir. Gabrolar en yaygın litolojik birimi oluştururlar. Bazaltlar masif ve yastık lavlar şeklinde görülürler. Serpantinitler, başlıca serpantin mineralleri ve az oranda da manyetit ve kromit içerirler. Harzburjitler genelde şiddetli bir şekilde serpantinleşmiş ancak yer yer küçük bantlar veya mercekler şeklinde korunmuş olup, başlıca olivin ve kromitten oluşurlar. Bu ofiyolitik kayaçlar içerisinde kromit cevherleşmelerine rastlanmaktadır (Tüysüz, 1993). YHGS içerisinde değil ama Aras Nehri’nin kuzey kesimlerinde bu ofiyolitik kayaçlar Neojen yaşlı alacalı kırmızı renkli, kumtaĢı, siltttaşı, çakıltaşı ve jibslerden oluşan tortul kayaçlar tarafından uyumsuz olarak örtülmektedir. YHGS içerisinde yüzeyleme veren ayrılmamış bu Üst Kretase yaĢlı ofiyolitik melanj, sahanın GD kesimlerinde MTA tarafından Üst Kretase-Paleosen zaman aralığında çökelmiş kırıntılardan ve karbonatlardan oluştuğu belirtilen, sarı-beyaz tonlarında çökel kayaları tarafından örtülmektedir. Bu çökeller YHGS içerisinde Komik Mahallesi ve civarında yüzeylemektedirler. YHGS içerisinde Aras Nehrine yakın kesimlerinde, Değirmendere yerleşkesine yakın alanlarda, Aras Nehri’nin eski taraçaları yüzeyleme vermektedir. Bütün bu birimler Aras Nehri boyunca, bazı alanlarda 1 km den geniş alanlar şeklinde gelişmiş olan Kuvaterner yaşlı alüvyonlar tarafından uyumsuz olarak örtülmektedirler. Bu birimlerin dışında özellikle kayaçların yüksek topoğrafyalar oluşturdukları bölümlerde çeşitli boyutlarda kayaç parçaları içeren yamaç molozları bulunmaktadır.

 FLORA

 YHGS içinde toplam 49 familyaya ait 155 adet bitki taksonu saptanmıştır. Bu bitkilerden 4 adeti endemiktir. Sarı Papatya (Anthemis tinctoria), Çan Çiçeği (Campanula r. Rapunculoides), Karanfil (Dianthus crinitus var crinitus), Kara Hindiba (Taraxacum c. Crepidiforme), Adi Ardıç (Juniperus communis var. Communis), Kokulu Ardıç (Juniperus foetidissima) vb… başlıca türlerdendir.

 FAUNA

 Sarıkamış-Kağızman YHGS, Küresel ölçekte tehlike altındaki bu türlerin yanı sıra saha, Kafkasya Ekolojik Bölgesi/Sıcak Noktasında bulunan 3 adet endemik kuş türünden, Kafkas çıvgını (Phylloscopus lorenzii)’nı barındırmaktadır. Ayrıca, saha, Kuzeydoğu Anadolu’da, Batı Palearktiğin en büyük gündüz yırtıcı kuş göç yolunun üzerinde bulunmaktadır. Karadeniz ile Hazar Denizi arasında geniş bir koridor olan bu göç yolundan her yıl sonbahar ve ilkbaharda çok sayıda akbaba, kartal, şahin, doğan, çaylak, atmaca ve kerkenez türü göç etmektedir. Kuşlar bu göçleri sırasında hem normal olarak gecelemek için, hem de gündüz bile olsa kötü havalarda mecburen konaklamak için doğal ortamlara ihtiyaç duyarlar.

Kara leylek ve Gri balıkçıl gibi türler akarsu boylarındaki sulak alanlara ve nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan ve koruma altındaki türlerden olan Toy kuşu ise ova, yayla ve plato gibi açık alanlara ihtiyaç duymaktadır. Alan ülkemizdeki dört akbaba türü olan Kara akbaba (Aegypius monachus), Kızıl akbaba (Gyps fulvus), Sakallı akbaba (Gypaetus barbatus) ve Küçük akbaba (Neophron percnopterus)’nın bir arada görülebileceği ender coğrafyalardan birisidir.

 KULLANIM

 Büyük bölümü Kars ilinde, Kağızman ilçe sınırları içerisinde kalan alan, özellikle nesli azalan türlerimizden Yaban keçisi (Capra aegagrus)’nin korunması için, 1981 yılında Av Koruma ve Üretme Sahası olarak ilan edilmiştir. Bu tarihten 25 yıl sonra, Bakanlar Kurulunun, 05.10.2006 tarih ve 2006/26310 sayılı kararı ile, hedef türün, yani sahanın ayrılmasına gerekçe olan türün Yaban keçisi olduğu Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak tescil edilmiştir. 20.280 ha dır.

 İKLİM

 Sahada, karasal iklim hakimdir. Karasal iklimin görüldüğü yerlerde gece ve gündüz arasındaki sıcaklık ve yıllık sıcaklık farkı çok fazladır. Kışları soğuk ve karlı, yazlar ise genellikle sıcak ve kurak geçen alanda kışın sıcaklıklar -39 °C'ye kadar düşer. Karla kaplı gün sayısı 120'den fazladır. Kağızman ilçesi Kars’a göre biraz daha sıcak ve ılıman bir yapı göstermektedir. Yörede, yazlar sıcak ve kurak geçer. Aylık ortalama sıcaklıklar bakımından en yüksek sıcaklıklar ise genelde Temmuz ve Ağustos aylarında görülmektedir. Yöredeki yaz kuraklığı, Haziran ayı itibarıyla başlayıp, Eylül ayına kadar sürmektedir. Kışlar soğuk ve yağışlı olup, en düşük sıcaklıklar ise Aralık, Ocak ve Şubat aylarında yaşanmaktadır. Ortalama sıcaklık değerleri 5,5 ºC olan sahada, en yüksek aylık ortalama sıcaklık 26,2 ºC ile Ağustos ayına, en düşük aylık ortalama sıcaklık ise -22,8 ºC ile Ocak ayına aittir. Kış mevsimi boyunca yoğun kar yağışı yaşanan yörede, özellikle geceleri sıcaklığın -32 C'lere kadar düştüğü gözlenmektedir. Yükselti farkı sebebiyle yüksek kesimlerdeki köylerde kar kalınlığı 1,5-2 metreyi aşabilmektedir. Bunun yanı sıra ölçülen en yüksek kar kalınlığı 65 cm ile 2003 yılı Mart ayında tespit edilmiştir.

 KAYNAK DEĞERLERİ

 

En önemli kaynak değeri yaban keçisi (capra aegagrus) yaşam alanı olma özelliğine sahip olmasıdır.

      

ULAŞIM

 

                 Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının büyük kısmı Kars ili Kağızman ilçesi mülki hudutları içerisinde kalmakla beraber, güneyde Ağrı ili Merkez ilçe mülki hudutları içerisine de kısmen girmektedir.Saha, kuş uçuşu yaklaşık Kars şehir merkezine 55 km, Kağızman’a 19 km, Ağrı’ya 30 km mesafededir.

SARIKAMIŞ-KAĞIZMAN YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHASI İLE İLGİLİ BİLGİLER

 

 

1.    Alanın genel tanıtımı (Fiziki ve coğrafi) :

 

Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının büyük kısmı Kars ili Kağızman ilçesi mülki hudutları içerisinde kalmakla beraber, güneyde Ağrı ili Merkez ilçe mülki hudutları içerisine de kısmen girmektedir. Saha, kuş uçuşu yaklaşık Kars şehir merkezine 55 km, Kağızman’a 19 km, Ağrı’ya 30 km mesafededir.

Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nın Sınırları Doğusu; 1957 m Mamakar Dağı’nı takiben, 2089 m Yanık Tepe ve 2601 m Gazel Güneyi Tepesi ile 3014 metrede Mamakar Tepesi’ni kapsamaktadır. Batısı; Değirmendere Köyü’nden başlayıp, 1836 metrelik Körpınar Tepesi’nin doğusundan Zera Komu’na, Çiçekli Mahallesi’nin doğusundan Heyte Komu’na uzanarak son bulmaktadır. Güneyi; 2889 metre yükseltiye sahip Karataş Tepesi’nden Kuş Göllerinin güneyine, oradan Çukurçam Yaylası’nın güneyinden Keçeci Tepesinin güneyine ve oradan da 2994 metrelik tepeden geçerek, 3077 metre yükseltiye sahip Kapu Dağı Tepesinde son bulmaktadır. Kuzeyi: Aras Nehri’nin güneyi boyunca Uzun Tepe ve Çukurbina Tepelerinin kuzeyinden geçerek Denizgölü Köyünün güneyine ve oradan da Kuloğlu Köyünün kuzeyinden Bezirhane Deresi ile Aras Nehri’nin birleştiği yerden geçerek Esenkır Köyü’nde son bulmaktadır. YHGS’nin içinde veya yakın çevresinde 12 adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Sarıkamış-Kağızman YHGS’nin en düşük yükseltiye sahip yeri 1800 metre ile Maden Deresi, en yüksek yeri ise sahanın güneydoğusunda bulunan 3077 metre yükseltiye sahip Kapu Dağı’dır.

 

2.        Alanın ulusal ve uluslar arası statüleri :  ,

 

            Büyük bölümü Kars ilinde, Kağızman ilçe sınırları içerisinde kalan alan, özellikle nesli azalan türlerimizden Yaban keçisi (Capra aegagrus)’nin korunması için, 1981 yılında Av Koruma ve Üretme Sahası olarak ilan edilmiştir. Bu tarihten 25 yıl sonra, Bakanlar Kurulunun, 05.10.2006 tarih ve 2006/26310 sayılı kararı ile, hedef türün, yani sahanın ayrılmasına gerekçe olan türün Yaban keçisi olduğu Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak tescil edilmiştir

 

3.    Alana ait Flora bilgileri :

 

YHGS içinde toplam 49 familyaya ait 155 adet bitki taksonu saptanmıştır. Bu bitkilerden 4 adeti endemiktir. Sarı Papatya (Anthemis tinctoria), Çan Çiçeği (Campanula r. Rapunculoides), Karanfil (Dianthus crinitus var crinitus), Kara Hindiba (Taraxacum c. Crepidiforme), Adi Ardıç (Juniperus communis var. Communis), Kokulu Ardıç (Juniperus foetidissima) vb… başlıca türlerdendir.

 

4. Alana ait Fauna bilgileri :

 

Sarıkamış-Kağızman YHGS, Küresel ölçekte tehlike altındaki bu türlerin yanı sıra saha, Kafkasya Ekolojik Bölgesi/Sıcak Noktasında bulunan 3 adet endemik kuş türünden, Kafkas çıvgını (Phylloscopus lorenzii)’nı barındırmaktadır. Ayrıca, saha, Kuzeydoğu Anadolu’da, Batı Palearktiğin en büyük gündüz yırtıcı kuş göç yolunun üzerinde bulunmaktadır. Karadeniz ile Hazar Denizi arasında geniş bir koridor olan bu göç yolundan her yıl sonbahar ve ilkbaharda çok sayıda akbaba, kartal, şahin, doğan, çaylak, atmaca ve kerkenez türü göç etmektedir. Kuşlar bu göçleri sırasında hem normal olarak gecelemek için, hem de gündüz bile olsa kötü havalarda mecburen konaklamak için doğal ortamlara ihtiyaç duyarlar.

Kara leylek ve Gri balıkçıl gibi türler akarsu boylarındaki sulak alanlara ve nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan ve koruma altındaki türlerden olan Toy kuşu ise ova, yayla ve plato gibi açık alanlara ihtiyaç duymaktadır. Alan ülkemizdeki dört akbaba türü olan Kara akbaba (Aegypius monachus), Kızıl akbaba (Gyps fulvus), Sakallı akbaba (Gypaetus barbatus) ve Küçük akbaba (Neophron percnopterus)’nın bir arada görülebileceği ender coğrafyalardan birisidir.


 Kars Orman ve Su İşleri Şube Md.
 

 

5. Alana ait Ekosistem bilgileri :

 

YHGS’de, genel olarak orman, orman içi açıklık, bozkır, yüksek dağ çayırları ve kayalık alanlardan oluşan karasal ekosistemler hakimdir. Bunu sahanın bir diğer önemli ekosistemi olan ziraat-iskan habitatlarının oluşturduğu suni ekosistemler izlemektedir. Sahadaki bir diğer önemli ekosistem ise akarsular ve göllerin oluşturduğu sucul ekosistemlerdir. Karasal ekosistemlerin %95’den fazlasını orman habitatları, %0,53 kadarını ziraat-iskan habitatları, geriye kalan kısmı ise kayalık ve sucul habitatlar oluşturmaktadır. Orman habitatlarında yer yer ağaçlıklar bulunmasına rağmen alanın büyük kısmı orman içi açıklıklardan meydana gelmektedir. Ziraat-iskan alanları, genelde köylerdeki ev, ahır ve barakalar ile bunların yakınında bulunan küçük tarım alanları ile otlatma ve ot biçme yapılan küçük çayırlık alanlardan ibarettir.

 Sucul ekosistemler göl ve akarsulardan oluşmaktadır. Akarsuların bir kısmını sürekli akan büyük çaylar, bir kısmını ise yazın kuruyan küçük dereler oluşturmaktadır. YHGS’nin içinde Demirkapı, Hüsenk, Bulanık, Bezirhane ve Todanın Deresi gibi akarsular sürekli akış halindeyken, kuru dereler yağışlarla birlikte en yüksek akımlara ulaşarak sel deresi niteliğine kavuşmakta, ardından çok cılız bir şekilde akmakta veya çoğunluğu kaynağa yakın yerlerde kurumaktadır. Ayrıca, sahanın içinde Kuş Gölleri ve Kazak Gölü yer almakta, yakın çevresinde ise Deniz Gölü ve Çengilli Gölü gibi kısmen büyük göller bulunmaktadır.

 6. Alana ait arkeolojik ve tarihsel değerler :

 

Kağızman, kültürel yönden köklü temellere dayanmaktadır. MÖ 9000 yılına kadar uzanan tarihi geçmişi olan topraklar üzerinde birçok uygarlık hüküm sürdü. Bunların izleri günümüze kadar gelmektedir. Anadolu’ya açılan kapı özelliğini taşıması ile Saka - İskit devrinden günümüze kadar bir kültür mozaiğine sahiptir. Gelenekler, görenekler, halk hikâyeciliği, maniler, türküler ve dengbejler kültürü zengindir. Bu zenginlik Kağızman’ın eski bir yerleĢme merkezi olması, çeşitli kavimlerin çeşitli zamanlarda bu bölgede yaşamasından kaynaklanmaktadır. Bugün, Kağızman’da derlenmiş olan halk edebiyatı verileri dışında; derlenmiş orijinal gelenek, görenek, ve kıyafetler de vardır. Kağızman'ın kuzeyinde bulunan ve batıdan doğuya doğru akan Aras Nehri Kanyonu vahşi, doğal güzelliklerle doludur. Bu kanyondaki güzellikler,Kağızman ve Tuzluca yolu izlenerek görülebilir. Ayrıca Tunç Kaya (Keçivan) Kalesi, Köroğlu Kalesi ve Çengim Kilisesi gibi tarihi yapılar da mevcuttur. Kağızman, Kars ilçeleri arasında insanları duygulandıran doğal yapısıyla,yeşil dağlarıyla,meyveli bağlarıyla,şarıl şarıl akan dereleri ve Aras Nehriyle bağrında büyüttüğü insanlara ilham kaynağı olarak bir çok Halk Ozanları'nın yetişmesine vesile olmuştur. Kağızman, Ozanların piri, Kopuz/Sazın yapıcısı olan Dede Korkut'u, Köroğlu'nu, bir dönem ilçeye bağlı topraklarda doğmuş olan Nefi'yi ağırlamış, Vaizi'yi, Kasapoğlu'nu, Esmani'yi, Cevlani'yi, Firgani'yi ve diğer ozanları bağrında büyütmüştür.

 7. “Alana gitmişken bunları yapmadan dönmeyin” başlığı altında alanda yapılabilecek faaliyetler:

 

a) Alana gelip kuş türlerini görmeyip seslerini duymadan

b) Yaban Hayvanları toplulukları ve türlerini keşfetmeden

c) Kağızman balları, polen ve arı sütü çok değerlidir. Kayısı, "pestil" ve "köme"si ile meşhurdur. Ayrıca, kaşar, çeçil peyniri, deri peyniri de önemlidir. Elma,armut, erik, ceviz ve diğer yöreye özgü cins ve tatlardaki meyve çeşitliliği ni tatmadan geri dönmeyin.

 

8. Ziyaretçiler alanın korunmasında nasıl katkı sağlayabilirler ?

 

Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’na gelen ziyaretçiler, alanın korunmasında en büyük katkıyı, alanda bulunan canlı (bitki ve hayvan) ve cansız varlıklara zarar vermemek ve çevreyi temiz tutmanın yanında, piknik ateşlerinin tam olarak söndürülmemesinden ve çevresini temiz tutmakla alanda bulunan yaban hayvanlarımızın usulsüz ve kaçak bir şekilde cezai durumla söz konusu olmadan avlanma gerçekleştirmeden gelecek kuşaklara güzel bir eser bırakabilirler.   

 

9. Alana ulaşımın nasıl ve hangi koşullarla yapılabileceği ve alanla ilgili iletişime geçmek isteyenler için alanın irtibat bilgileri :

 

Sarıkamış-Kağızman Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının büyük kısmı Kars ili Kağızman ilçesi mülki hudutları içerisinde kalmakla beraber, güneyde Ağrı ili Merkez ilçe mülki hudutları içerisine de kısmen girmektedir.Saha, kuş uçuşu yaklaşık Kars şehir merkezine 55 km, Kağızman’a 19 km, Ağrı’ya 30 km mesafededir.

 

Alanla ilgili iletişime geçmek isteyenler ise, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Erzurum 13. Bölge Müdürlüğü Kars Şube Müdürlüğüyle irtibata geçebilirler.İletişim numarası 0-474-212 58 00’dır. 

Kars Orman ve Su İşleri Şube Md.